Drie dilemma’s rond energieopslag en netcongestie 

Het eerste dilemma: Netcongestie 

Netcongestie is een groeiend probleem dat inmiddels vrijwel iedereen in Nederland direct of indirect raakt, van stagnerende woningbouw tot beperkingen voor het bedrijfsleven. Ook in Gelderland heeft dit onderwerp de hoogste prioriteit, zeker nu de noodzakelijke uitbreiding van het hoogspanningsnet door TenneT op diverse locaties is vertraagd tot 2033 of zelfs 2035. Soms zijn er wel mogelijkheden bij de regionale netbeheerder, maar kan dat niet gerealiseerd worden omdat er een afhankelijkheid is van het hoogspanningsnet. Wachten is voor veel partijen geen optie; er is nu behoefte aan schaalbare oplossingen die de druk op het net verlagen zonder directe netverzwaring. 

Het tweede dilemma: onbalans versus congestie.  

In de afgelopen jaren is de batterijopslagcapaciteit in Nederland gestegen van nihil tot >1.5 GWh, waarbij iets meer dan de helft uit residentiële batterijen bestaat en de rest commercieel en utiliteit. En dit heeft uiteenlopende gevolgen:   

• Ondernemers en ook huishoudens met thuisbatterijen zetten batterijen in om passief mee te regelen als onbalansprijzen hoog of laag zijn, waardoor helaas de frequentie van regeltoestand 2 enorm toegenomen is 

• Netbeheerders zien dat dit gedrag de lokale netdruk soms juist verhoogt, omdat onbalansprijzen in het hele land hetzelfde zijn maar congestie altijd lokaal een probleem vormt. Enkel de batterijen die mee doen aan congestiemanagement kunnen daadwerkelijk bijdragen aan de lokaal ontstane problemen.  

Het derde dilemma: duurzaamheid 

De meeste batterijsystemen zijn op lithium gebaseerd. De grondstoffen en productie van deze batterijcellen worden volledig gedomineerd door China. Europa heeft het doel gesteld om voor dergelijke technologie niet afhankelijk te willen zijn van een land als China.  Nieuwe opslagvormen hebben echter moeite om de markt te bereiken door de relatief lage prijzen van lithiumbatterijen. 

En hoewel lithium-ionbatterijen momenteel de markt domineren, kennen zij drie beperkingen voor het oplossen van structurele congestie: 

1. Opslagduur: De ‘sweet spot’ van lithium-batterijen ligt momenteel rond de 2 tot 4 uur.   

2. Strategische autonomie: Alhoewel dit nu als een utopie klinkt, zou Europa onafhankelijk moeten zijn van China voor de ontwikkeling van energieopslag, en daarvoor is de ontwikkeling van alternatieve ketens essentieel. 

3. Duurzaamheid: Lithiumwinning en -verwerking is energie-intensief, en gaat ten koste van de biodiversiteit en fors watergebruik. 

OpslagKracht focust daarom expliciet op Europese alternatieve technologieën zoals flowbatterijen, zoutbatterijen, thermische opslag. 

De aanpak: van verschillende congestiecasussen naar praktijkpilots. 

Het project onderscheidt zich door een methodische aanpak rondom de Congestiecasus per Toepassingsgebied (CPT). In plaats van naar losse technieken te kijken, analyseert OpslagKracht gegeneraliseerde profieltypen van congestie op basis van duur, piekvraag en locatie, en verbindt deze aan de meest optimale duurzame opslagtechnologie. 

Toekomstvisie: Gelderland als Hotspot. 

Met Arnhem als knooppunt van netbeheerders (TenneT, Alliander) en testfaciliteiten (Connectr, Energy Demo Field), is Gelderland de ideale plek voor dit initiatief. De ambitie is dat in 2030 energieopslag een geïntegreerd onderdeel is van het energiesysteem, waarbij lokale flexmarkten de druk op het publieke net structureel verlagen. Daarbij kan Europa zichzelf voorzien in duurzaam gemaakte energieopslagoplossingen.